Schoon koken: ook dát is energietransitie

mehkong

De energietransitie heeft aspecten waar je minder snel aan denkt. Neem bijvoorbeeld schoon koken. Zo’n 3 miljard mensen koken op vervuilende warmtebronnen zoals hout, houtskool of afval. Jaarlijks sterven zo’n vier miljoen mensen aan de directe gevolgen hiervan. Voor Duurzaam Nieuws sprak ik hierover met de Nederlandse CEO Dymphna van der Lans van de Clean Cooking Alliance. De alliance zet alles op alles om schoon koken vóór het jaar 2030 voor iedereen mogelijk te maken. Een bochtig pad, maar Van der Lans is optimistisch: ‘We kúnnen dat gewoon.’ Hoe? Dat lees je hier: https://lnkd.in/eVCSkvu

 

Experimenteel bestuur benut de kracht van uitproberen

Proeftuinen, living labs, pilots en stadslabs zijn “in” als methode om nieuwe oplossingen te vinden voor lastige maatschappelijke vraagstukken. Maar het opschalen van goede oplossingen die hieruit ontstaan, blijkt uiterst lastig. Voor Overheid van Nu interviewde ik Suzanne Potjer, die hierover een interessant (en prettig leesbaar) boek schreef, getiteld Experimenteel Bestuur. Aan de hand van tal van praktische voorbeelden geeft ze inzicht in een bestuursfilosofie die helpt om méér impact te halen uit experimenten. Het interview – met link naar het boek – lees je hier: https://lnkd.in/esWHtEp

potjer-portret

Suzanne Potjer

Industrie én klimaat winnen met kennisdeling

In de Nederlandse rubber- en kunststofindustrie hebben tien bedrijven de afgelopen jaren onder regie van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland – RVO.nl -  intensief samengewerkt aan innovaties waarmee energie wordt bespaard. Ze konden bij elkaar in de keuken kijken en kwamen samen met technologieleveranciers tot nieuwe inzichten en ervaringen op basis van slim vertrouwen.

Voor het toonaangevende vakblad PT Industrieel Management sprak ik met twee technici uit de kunststof- en rubberverwerkende industrie over de meer dan uitstekende opbrengst voor de business én het klimaat van deze manier van kennis delen

Interbestuurlijk samenwerken met Overheid van Nu

De afgelopen tijd heb ik bij EMMA Experts in Media en Maatschappij mogen meewerken aan de ontwikkeling van het platform Overheid van Nu

Daar worden kennis en ervaringen gedeeld voor betere samenwerking tussen verschillende overheidslagen en maatschappelijke partners bij de aanpak van complexe vraagstukken – van energietransitie tot en met woningbouw en van schuldenproblematiek tot en met vitalisering van het platteland. Mijn meest recente bijdrage gaat over het VWS-programma Langer Thuis, dat deze urgente vraag behandelt: hoe kunnen we ervoor zorgen dat ouderen verantwoord én zo gezond en plezierig mogelijk in hun eigen woonomgeving kunnen blijven? https://lnkd.in/eRviuMQ

Ruim baan voor de regio

Problemen aanpakken op de lokale arbeidsmarkt. Start-ups helpen om door te groeien. Investeringen aantrekken die passen bij de ambities van een stad of streek. Het nieuwe idee is dat zulke vraagstukken het beste regionaal aangepakt kunnen worden. Daardoor ontstaan in rap tempo nieuwe, regionale publiek-private samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld metropoolregio’s en economic boards. Een goede ontwikkeling?

Voor Overheid van Nu had ik hierover een gesprek met prof. dr. Erik Stam, hoofd Utrecht University School of Economics, en Monique Roso, researcher bij Economic Board Utrecht. Stam vindt: ‘Het draait om de context. Het maakt een groot verschil of je gaat ondernemen in Amsterdam of in Sint Nicolaasga. Beleid dat prima past bij de ene plaats, hoeft ergens anders niet effectief te zijn.’ Roso vult aan: ‘Een regionaal ecosysteem krijgt vervolgens echt vleugels als je dan ook nog een gezamenlijk doel hebt, dat past bij de regionale context.’

Lees hier het hele verhaal!

 

Innovatie in energietransitie: ‘Flexibiliteit is de nieuwe renewable’

Namens fd.nl een verhelderend, verfrissend én prettig gesprek gehad met Manon van Beek, CEO van TenneT, over de #energietransitie en #innovatie en over de drie kernbegrippen daarin voor de TSO: investeren, digitaliseren en het ontwikkelen van flexibiliteit als dé nieuwe ‘renewable’. De weerslag hiervan vind je hier: https://lnkd.in/dUUEBQZ

De tekening over de methanisering van groene waterstof – dé verhoopte transitiebrandstof – maakte ik vele jaren geleden ergens op een schoolbord om het eens uit te leggen. Een vormgever kwam op het lumineuze idee dit schetsje als tijdschriftillustratie te gebruiken.

schoolborduitleg methanisering v waterstof

Schuldenproblematiek: zorgverzekeraar als “kanarie in de kolenmijn”

Zorgverzekeraar CZ werkt zeer energie mee aan innovaties die te maken hebben met het oplossen van problematische schulden. Voor het platform voor interbestuurlijk samenwerken Overheid van Nu sprak ik hierover met Manuel van der Hoek, manager debiteurenbeheer bij CZ.

manuel_vdhoek2Als één van de grotere zorgverzekeraars, staat CZ in de frontlijn van de schuldenproblematiek. Hoe dat komt? Van der Hoek: ‘Als zorgverzekeraar ben je de “kanarie in de kolenmijn”, de zorgpremie is één van de eerste rekeningen die blijven liggen. We zien voor onszelf dan ook een belangrijke rol om met het signaal aan de slag te gaan als we betalingsachterstanden zien. Hoe eerder je er bij bent, hoe groter de kans op een goede oplossingen voor iedereen.’

Maar schuldenproblematiek kan erg complex zijn. Daar zijn innovatievere oplossingen voor nodig. Van der Hoek: ‘In Den Haag is CZ aangesloten bij Schuldenlab070, een mooi initiatief van gemeente, hulpverlening en bedrijven om met andere ogen naar schuldhulpverlening te kijken. Met dit soort initiatieven bevorderen we met elkaar samenwerking en innovatie.’ Voor integrale hulp aan Haagse gezinnen met ernstige problemen op meerdere leefgebieden, loopt het project Sociaal Hospitaal, dat met een Health Impact Bond wordt gefinancierd door CZ. Dit  in de verwachting dat de geboden hulp op termijn niet alleen goed is voor het gezin, maar ook aanmerkelijke besparingen oplevert.

‘Doen wat niet kan en mag, om te ontdekken wat werkt’

Tijdens een bijeenkomst van het innovatieplatform Programma Sociaal Domein, waar ik verslag deed, kennisgemaakt met Rikko Voorburg. Voorburg is theoloog en voorganger in de Amsterdamse Pop Up-kerk, kort samengevat: het innovatielab van de vrijgemaakt gereformeerde kerk.

Rikko voorburg

De kerk heeft zowel zijn feitelijke als morele gezag vrijwel verloren en weet daar nauwelijks een antwoord op te formuleren. Met zijn Pop Up-kerk weet Voorburg mensen te binden en te boeien,. Het gaat om mensen die totaal niets met de kerk hebben, maar die zich wél willen inspannen om de wereld een beetje mooier te maken. Daar zijn inmiddels allerlei in het oog springende initiatieven uit voort gekomen, waaraan bijvoorbeeld kunstenaars, buurtbewoners of gewoon bezorgde burgers hun medewerking verlenen. Zo organiseerde hij een biechtsessie in sekshuis Casa Rosso en een karavaan van bussen en auto’s naar de Griekse hoofdstad Athene om vastzittende vluchtelingen op te halen. Die initiatieven krijgen vaak veel media-aandacht, mede omdat ze wel erg buiten het gebaande kerkenpad liggen. Maar Voorburg is stellig over de waarde daarvan: ‘Je moet doen wat niet kan en mag, om te ontdekken wat werkt.’

‘Small Wins’ brengen transities op stoom

075.070 IenM_RetourpremmiePlastic04_RGB

Sommige opgaves zijn té ingewikkeld om er eenduidige oplossing op los te laten. De energietransitie is er zo één. Zo zat ik in februari met toenemende belangstelling en groeiend enthousiasme en optimisme te kijken naar de Tegenlicht-aflevering Deltaplan Waterstof. Om niet veel later in een doorwrocht artikel keihard onderbouwd te zien dat het er eenvoudig nooit van kan komen, die waterstofrevolutie. Of althans toch niet op de voorspelde de ei-van-columbus-achtige manier die Tegenlicht voorstelt.

Transitieopgaves kenmerken zich door een enorme complexiteit. Het aantal belanghebbenden is groot en hun belangen zijn vaker wél- dan niet conflicterend. Dan is de vraag: hoe kom je binnen zulke ultra-complexe vraagstukken tóch tot aansprekende, mobiliserende en motiverende successen? Een tijd terug mocht ik verslag doen van een bijeenkomst van overheids-inkoopexpertisecentrum PIANOo over circulair inkopen. Daar deed de Wageningse-bestuurskundige en SER-kroonlid Katrien Termeer uit de doeken waar het vaak mis gaat: ‘Bestuurders willen graag dat veranderingen tegelijkertijd diepgaand, systeembreed én snel zijn.’ Dat is vragen om het onmogelijke. Small Wins bieden een praktisch perspectief. In de ogen van Termeer gaat het om kleine, betekenisvolle stappen met tastbare resultaten.

Als voorbeelden van Small Wins op weg naar een circulaire economie noemt ze het concept van ‘Light as a Service’ en het verbod op het gratis weggeven van plastic tasjes. Het gaat om overzichtelijke, aansprekende, effectieve en uitvoerbare ideeën. Focus op overzichtelijke stappen voorkomt dat mensen overweldigd raken door de complexiteit van een vraagstuk. Het maakt dat er minder wordt gepraat en eerder gehandeld. Ze zijn bovendien sneller uit te voeren, omdat ze minder weerstand oproepen.

Citizen Science: grote innovatie in kleine stappen onderzocht

tuinvogel

In januari vond weer de jaarlijkse nationale Tuinvogeltelling plaats, georganiseerd door de Vogelbescherming. Mensen in heel Nederland tellen dan op een zondagmorgen een half uur de vogels die ze in hun tuin zien. Ook ik heb driftig zitten tellen, al kwam ik niet verder dan drie huismussen en een ekster. De Vogelbescherming gebruikt de data om een beeld te krijgen van de vogelstand en om te bepalen wat ze het beste kan doen om de tuinvogels te beschermen. Die vogeltelling is een aansprekend, ‘low-tech’ voorbeeld van wat met een mooi woord participatieve monitoring wordt genoemd.

De overheid en overheidsdiensten als het RIVM exploreren steeds enthousiaster de mogelijkheden van deze vorm van ‘Citizen Science’. Burgers kunnen steeds meer- en steeds complexere metingen uitvoeren, die waardevol zijn voor wetenschappers en beleidsmakers. Denk aan geluid, luchtkwaliteit of verkeersdrukte. Maar er is nog veel meer mogelijk. Voor het platform Gemeenten van de Toekomst schreef ik hier een artikel over. Onderzoeker Hester Volten zegt hierin dat Citizen Science inmiddels niet meer weg te denken is bij RIVM:  ‘Er zijn allerlei metingen en combinaties van metingen denkbaar die mensen met eigen apparatuur aan hun eigen lichaam of aan de omgeving kunnen uitvoeren. Denk aan stappentellers, slaapmonitors of hartslagmeters. In combinatie met omgevingsmetingen kunnen die data die heel waardevol zijn. Citizen Science is daarmee een grote innovatie, die we in kleine stappen onderzoeken.’